Erkek çocuk yetiştirmek üzerine onlarca yıl süren araştırmalar, klinisyenler ve ebeveynlerle yapılan görüşmeler bize tutarlı bir şey söylüyor: Çocukların neye ihtiyaç duyduğunu biliyoruz. Sadece bunu oğullarımıza uygulamakta yavaş kaldık.
Çocuk psikolojisi alanında yürütülen uzun soluklu çalışmalar, erkek çocukların duygusal baskı altında nasıl şekillendiğini ve bu şekillenmenin yetişkinlik döneminde nasıl izler bıraktığını giderek daha net biçimde ortaya koyuyor. Amerikan Psikoloji Derneği (APA), geleneksel erkeklik normlarının erkek çocukların psikolojik gelişimini olumsuz etkilediğini ve duygularını bastırmak için sosyalleştirilen çocukların hem içe hem dışa yönelik ciddi sorunlar yaşadığını 40 yılı aşkın araştırmayla belgeliyor.
Erkek çocuklar için hiç bu kadar iyi bir dönem olmamıştı
Bunu söylemek için iyi nedenlerim var. Genç erkekler araştırmacılara artık fiziksel sağlıklarından çok ruh sağlıklarını önemsediklerini söylüyor. Duygusal okuryazarlık programlarına katılım rekor seviyelere ulaşıyor; futbolcudan tiyatro öğrencisine, akademik odaklıdan spora yatkın olana kadar her türden genç erkek bu alana akıyor. Kendilerinden önceki stoik, her şeyi içine gömen kuşakların aksine bugünün genç erkekleri daha sağlıklı, daha esnek ve daha anlamlı hayatlar peşinde.
APA’nın erkekler ve erkek çocuklara yönelik yayınlarıda bu tabloyu destekliyor: Genç babalar çocuklarıyla daha fazla zaman geçirmeye önem veriyor, erkeklik kavramını yeniden tanımlıyor ve daha özgün bir yaşam sürme hakkını talep ediyor. Bunlara eşlik eden kurumsal dönüşümler de göz ardı edilemez. Aileler, okullar ve spor programları da bu değişime sessiz kalmıyor.
Ama sorun hâlâ derinlerde
Tüm bu olumlu gelişmelere rağmen, geleneksel erkeklik anlayışının yarattığı tahribat hâlâ sürmekte. Stanford Üniversitesi psikoloji profesörü Judy Y. Chu’nun anaokulu çağından birinci sınıfa kadar izlediği erkek çocuklar üzerine yaptığı araştırma, bu süreci çarpıcı biçimde belgeler nitelikte. Çocuklar büyüdükçe kültürel erkeklik kalıplarını öğreniyor, doğal canlılıklarını bir kenara bırakıp “gerçek erkek” rolünü oynamaya başlıyor. Giysilerinden oyun tarzına, davranışlarına kadar her şey değişiyor.
PubMed’de yayımlanan araştırma da bu bulguları destekliyor: Geleneksel erkeklik normlarıyla yetişen çocuklar yetişkinlikte yardım aramaktan kaçınıyor, duygusal ifadede güçlük çekiyor ve ruh sağlığı sorunlarını dışa vurma yerine dışa vuran davranışlarla örtbas ediyor. Okulu bırakmaktan saatlerce video oyunu oynamaya, kontrolsüz pornografi kullanımından madde bağımlılığına uzanan geniş bir tablo, toplumun erkek çocukları hazırlamaktaki başarısızlığının görünür yüzü.
Ebeveynler farkında olmadan bu döngüyü sürdürüyor
Küresel Erkek Çocuk Girişimi kapsamında yürütülen araştırma, ebeveynlerin oğulları için en çok neleri önemsediğini sorduğunda çarpıcı yanıtlar aldı: Duygusal olarak güçlü olması yüzde 94, fiziksel olarak güçlü olması yüzde 61, spor yapması yüzde 48, kız arkadaşı olması yüzde 46 ve genel olarak uyum sağlaması yüzde 59. Bu beklentileri karşılamaya çalışırken pek çok erkek çocuk, oldukları gibi kabul edildikleri hissini tamamen yitiriyor.
Kanadalı akademisyen Michael Kaufman’ın yıllardır vurguladığı gibi, erkeklikte uzun süredir “güç ve güçsüzlük, ayrıcalık ve acının tuhaf bir bileşimi” söz konusu. Ergenliğin sonlarına gelindiğinde pek çok erkek çocuk duygusal bir daralmanın, sosyal izolasyonun ve kimlik maskesinin içine hapsolmuş halde bulunuyor. Gen Z erkeklerinin üçte ikisinin “Beni gerçekten tanıyan biri yok” ifadesine katılıyor olması bu tablonun sayısal yansıması.
Bağlantı her şeyin temelinde
Altı ülkede 12-18 yaş arasındaki yaklaşık 1.500 erkek çocuğu ve 1.200 öğretmeni kapsayan araştırmamızda ilginç bir ayrışmayla karşılaştık: Öğretmenler ders içeriklerini anlatırken, çocuklar öğretmenlerinin kişiliklerinden, özelliklerinden ve kendilerine olan ilgilerinden söz etti. Mesaj netti: Sınıfta da sahada da en iyi performans için bağlantıya ihtiyaç duyuyorlar.
Ancak bu bağlantı aile içinde bile çoğu zaman kurulmuyor. Erkek çocuklarla çalıştığım onlarca yıl boyunca en sert görünenlerin bile derininde açık ve dönüşüme hazır bir yürek buldum. Bravadonun ardına uzanabilen biri olduğunda, bir öğretmen ya da antrenörün sabrı ve ilgisi sayesinde yolunu kaybetmiş bir gencin geri döndüğünü her kariyerde bir kez ya da birkaç kez görmek mümkün. Bağlantı bu kadar güçlü. Ebeveynlikle ilgili benzer bakış açıları için kendini sevmeyen biri için hayat yazımıza bakabilirsiniz.
Erkeklik performansı değil, insanlık
Rönesans Avrupası’nda şekillenen erkek çocuk yetiştirme anlayışı — her yerde şiddet, duygusal bastırma ve zorbalık — aslında hiçbir zaman erkek çocuklar için işe yaramamıştı. Bu yaklaşım onları desteklemeyi değil, yetişkin erkeklerden beklenen şeyi — ham gücü ve her bedeli ödemeye hazır olmayı — üretmeyi hedefliyordu. Kayıplar her zaman bu geleneksel erkekliğin görmezden gelinen bir gerçeği oldu.
Bugün “performatif” erkekliğe verilen önem azaldıkça, erkek çocukların ve erkeklerin kendileri olabilmeleri ve kendi iyiliklerini önemseyebilmeleri için daha fazla alan açılıyor. PubMed’de yayımlanan araştırma, erkekler arasındaki sosyal bağlantı örüntülerinin çok daha çeşitli olduğunu ve tüm erkeklerin ilişkilerini araçsal biçimde kurduğu ya da duygusal destek kurmaktan aciz olduğu varsayımını çürüttüğünü ortaya koyuyor. Bu bulgular erkek çocukların sosyal bağlantı kurma kapasitesinin sandığımızdan çok daha geniş olduğuna işaret ediyor.
Pratik uygulama rehberi
- Oğlunuzun söylediklerini dinlerken tüm dikkatinizi ona verin. Düzeltmek, yönlendirmek veya çözmek için değil, yalnızca anlamak için dinleyin. Bu tam dikkat, bağlantının en temel yapı taşı.
- Oğlunuzun seçtiği aktivitelere, kendi tercihleriniz olmasa da katılmayı düşünebilirsiniz. Video oyunu oynamak, top atmak ya da sadece yanında oturmak — önemli olan o aktivite değil, orada olduğunuz gerçeği.
- Kötü davranışla karşılaştığınızda uzaklaşmak yerine yakınlaşmayı deneyebilirsiniz. Çoğu durumda saldırgan ya da kapalı tutum, altında yatan bir gerilimin işareti. “Ne oldu?” sorusu “Bu kabul edilemez” cümlesinden önce gelebilir.
- Oğlunuzun duygusal ifadesini, özellikle üzüntü veya korku gibi “zayıf” sayılan duyguları, normalleştirin. Bu duyguları bastırması için yönlendirmek yerine onları tanımasına alan açın.
- Okulda ya da spor alanında “ulaşmadan önce öğretemezsiniz” ilkesini uygulayan öğretmen ve antrenörleri destekleyin. Çocuğunuzun bağ kurduğu yetişkinler, ailesi kadar belirleyici bir rol oynayabiliyor.
- Erkekliği tek bir kalıba sıkıştıran mesajlara — medyada, çevrede veya aile içinde — karşı bilinçli durun. Oğlunuzun kim olduğunu, kim olması gerektiğinden önce görün.
Michael Reichert, PhD — Çocuk psikoloğu ve yazar. Klinik, okul, toplum ve araştırma bağlamlarında çalışmakta olup The Atlantic, New York Times, Washington Post, Wall Street Journal ve Time gibi yayın organlarında yazıları yayımlanmaktadır. En son kitabı How to Raise a Boy: The Power of Connection to Build Good Men.
