Normal vücut sıcaklığının 37 derece olduğu ve bunun altına ya da üstüne çıkmanın hastalık belirtisi olduğu yaygın bir kanı. Ancak bu tam olarak doğru değil.
Vücut sıcaklığı kişiden kişiye farklılık gösterir ve ağız yoluyla ölçüldüğünde MedlinePlus‘a göre 36,1 ile 37,2 derece arasındaki değerler normal kabul edilir. Yaş, cinsiyet ve günün saati gibi faktörler bu aralığı etkileyebilir; egzersiz de vücut sıcaklığını geçici olarak yükseltebilir.
Harvard Health Publishing‘in aktardığı araştırmalar, ortalama insan vücut sıcaklığının zaman içinde hafifçe düştüğünü ve 36,4 derecenin artık “yeni normal” olarak değerlendirilebileceğini öne sürüyor. eLife dergisinde yayımlanan çalışmaya göre bu düşüşün arkında sıcaklık kontrollü ortamlarda geçirilen uzun süreler, metabolizma hızındaki değişimler veya genel inflamasyon düzeyindeki düşüş yatıyor olabilir.
Peki vücut sıcaklığı ne zaman tehlikeli bir noktaya ulaşır? 35 derecenin altına düşen sürekli veya ciddi bir düşüklük, hipotermi ya da altta yatan bir sağlık sorununa işaret edebilir. Bu noktada kalp, sinir sistemi ve diğer organlar yeterli ısıyı alamaz ve işlevlerini sürdürmekte güçlük çeker. Hipotermi tıbbi bir acil durumdur; bu belirtileri fark ettiğinizde derhal sağlık yardımı alınması gerekir.
1. Hipotermi
Vücut sıcaklığı, üretilen ısı ile kaybedilen ısı arasındaki dengeyi yansıtır. Soğuk bir ortama uzun süre maruz kalmak, aşırı ısı kaybına yol açarak hipotermiye neden olabilir. Bebekler ve yaşlı bireyler, vücutlarının ısı dengesini diğer yaş gruplarına kıyasla daha az etkili biçimde düzenlemesi nedeniyle bu duruma özellikle yatkındır.
Ağır hipotermi genellikle aşırı koşullarda gelişir. Soğuk havalarda dışarıda zaman geçirecekseniz ısı yalıtımı sağlayan giysiler giyin ve alkol tüketiminden kaçının; alkol yüzey kan damarlarını genişleterek vücut ısısı kaybını hızlandırır.
Hipotermi şüphesi durumunda yapılabilecekler:
- Soğuk ortamdan uzaklaşın.
- Islak giysileri çıkarın.
- Battaniyeye sarının.
- Ilık içecekler için.
- Sıcak su gibi doğrudan ısı kaynaklarından kaçının.
2. Hipotiroidizm
Hormonlar vücut ısısının düzenlenmesi de dahil olmak üzere pek çok temel işlevi yönetir. Tiroid bezinin yeterince hormon üretemediği hipotiroidizm, vücut sıcaklığının normalin altına düşmesine veya soğuğa karşı aşırı duyarlılığa neden olabilir.
Cleveland Clinic‘e göre düşük vücut sıcaklığı, hipotiroidizm gibi hormonal sorunların erken bir uyarı işareti olabilir. Açıklanamayan ve sürekli bir sıcaklık düşüklüğü yaşıyorsanız tiroid fonksiyonlarınızın değerlendirilmesi önerilir.
3. Sinir sistemi bozuklukları
Sinir sistemi bozuklukları, vücut sıcaklığının düzenlenmesini ya da soğuğa verilen tepkiyi sekteye uğratarak düşük sıcaklığa zemin hazırlayabilir. Bu duruma yol açabilecek hastalıklar arasında inme, omurilik yaralanması, Parkinson hastalığı ve multipl skleroz yer alır.
Beynin hipotalamus adı verilen bölgesi, vücut sıcaklığı düzenlemesinin merkezi olarak işlev görür. Vücudun geri kalanına ısı koruma veya ısı atma sinyalleri gönderir. Bu bölgeyi etkileyen herhangi bir durum sıcaklık dengesini bozabilir.
4. Enfeksiyon veya hastalık
Enfeksiyonların ateşe yol açtığı yaygın olarak bilinir. Ancak bazı ciddi enfeksiyonlar — özellikle zatürre gibi ağır tablolar — tam tersine vücut sıcaklığını düşürebilir. Bu durum özellikle yaşlı bireyler ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde daha sık görülür.
Araştırmalar, ciddi bir enfeksiyonla birlikte gelişen düşük vücut sıcaklığının sepsis adı verilen ve organ işlevlerini tehdit eden kontrolsüz bir inflamasyon yanıtına işaret edebileceğini gösteriyor. Düşük vücut sıcaklığına ek olarak hızlı nefes alma, hızlı nabız veya bilinç bulanıklığı gibi belirtiler eşlik ediyorsa acil tıbbi yardım alınması gerekir.
5. Bazı ilaçlar
Vücut sıcaklığının hafifçe düşmesi bazı ilaçların yan etkisi olarak ortaya çıkabilir. Tıbbi literatür, depresyon, bipolar bozukluk ve şizofreni gibi rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan antipsikotik ilaçların bu etkiyle ilişkilendirildiğini ortaya koyuyor. Kullandığınız bir ilacın bu tür bir yan etkiye yol açıp açmadığını hekiminizle değerlendirmeniz önerilir.
6. Diğer sağlık durumları
Daha az yaygın olmakla birlikte düşük vücut sıcaklığına yol açabilecek başka sağlık durumları da vardır. Bunlar arasında anoreksiya nervoza, kronik B1 vitamini eksikliğine bağlı gelişen Wernicke-Korsakoff sendromu ve eritrodermik psöriyazis gibi bazı cilt rahatsızlıkları sayılabilir.
Soğuk ortamlarda tansiyon yükselmesi de göz önünde bulundurulması gereken bir faktördür. Soğuk, kan damarlarını daraltarak kanın pompalanması için gereken basıncı artırır. Yatak odası sıcaklığı ve kalp sağlığı yazımızda bu ilişkiyi daha ayrıntılı ele aldık.
Vücut sıcaklığı nasıl doğru ölçülür?
Bazen termometrenin düşük değer göstermesinin nedeni yanlış ölçüm tekniği olabilir. Doğru bir sonuç için şu adımları izleyin:
- Her zaman dijital termometre kullanın. Ağız ve rektal termometreler, alın veya kulak termometrelerine kıyasla daha güvenilir sonuçlar verir.
- Termometrenin cilde tam temas ettiğinden emin olun.
- Ölçüm sırasında termometreyi sabit tutun.
- Bip sesi duyana veya ölçüm tamamlanana kadar termometreyi yerinden almayın.
- Ölçümü birkaç kez tekrarlayarak doğruluğunu teyit edin.
Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?
Vücut sıcaklığınız bir ya da iki derece düşüp çıkıyor ve kendinizi iyi hissediyorsanız endişelenmenize gerek yok. Ancak sıcaklığınız sürekli olarak 36 derecenin altında kalıyorsa veya buna başka belirtiler eşlik ediyorsa bir hekime danışmanız önerilir.
Aşağıdaki belirtilerden herhangi birini fark ederseniz acil tıbbi yardım alın:
- Titreme
- Yavaş, sığ veya hızlı nefes alma
- Zayıf veya hızlı nabız
- Koordinasyon kaybı veya sendeleme
- Uyku hali, konfüzyon veya hafıza sorunları
- Bilinç kaybı
Magnezyum eksikliği de vücut ısısı düzenlemesini dolaylı olarak etkileyen faktörler arasında yer alır. Magnezyum eksikliğinin 5 göstergesi yazımızda bu konuyu ayrıntılı ele aldık.
Bu sitede yer alan içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tıbbi bir tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuz için mutlaka doktorunuza veya profesyonel bir sağlık kuruluşuna danışın.
