Tiroid bezi boynun ön kısmında, kelebek biçiminde küçük bir bezdir; ancak metabolizma hızından kalp atışına, vücut ısısından adet düzenine kadar pek çok işlevi etkileyen hormonlar üretir. Bu hormonlar azaldığında ya da arttığında ortaya çıkan belirtiler çoğu zaman yorgunluk, stres ya da yaşlanmayla karıştırılır. Amerikan Tiroid Derneği’ne (ATA) göre tiroid hastalığı olan kişilerin yüzde 60’a varan bir kısmı durumunun farkında değil.
Kadınlar bu tablonun merkezinde yer alıyor. Aynı kaynağa göre kadınlarda tiroid sorunları erkeklere kıyasla beş ila sekiz kat daha sık görülüyor ve her sekiz kadından biri yaşamı boyunca bir tiroid bozukluğuyla karşılaşıyor.
Tiroid Bezi Ne İş Yapar
Tiroid bezi, hipofiz bezinden gelen TSH (tiroid uyarıcı hormon) sinyaliyle T4 ve T3 hormonlarını üretir. Bu hormonlar hücrelerin enerjiyi ne hızda kullanacağını belirler. Hormon azaldığında vücut “yavaş çekime” geçer (hipotiroidizm); fazla üretildiğinde ise her şey hızlanır (hipertiroidizm).
ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) verilerine göre 12 yaş üstü her 100 kişiden yaklaşık 5’inde hipotiroidizm bulunuyor; vakaların çoğu hafif seyrettiği için belirgin bir yakınma yaratmayabiliyor. Hipertiroidizm ise her 100 kişiden yaklaşık 1’inde görülüyor.
Ne yapmalısınız:
- Uzun süredir açıklanamayan belirtiler varsa tiroidin de olası nedenler arasında düşünülmesi faydalı olur.
- Ailede tiroid hastalığı öyküsü varsa bu bilgi hekimle paylaşılabilir.
- Tip 1 diyabet ya da çölyak gibi otoimmün hastalıklarda tiroid takibi daha önemli hale gelir.
Kadınlarda Neden Daha Sık Görülür
Tiroid hastalıklarının büyük bölümü otoimmün kökenlidir; yani bağışıklık sistemi tiroid bezini hedef alır. Hashimoto tiroiditi hipotiroidizmin, Graves hastalığı ise hipertiroidizmin en sık nedenidir ve otoimmün hastalıklar genel olarak kadınlarda daha sık görülür.
Hormonal geçiş dönemleri de riski etkiler. ABD Kadın Sağlığı Ofisi’ne (OWH) göre doğum sonrası tiroid iltihabı (postpartum tiroidit) kadınların yaklaşık yüzde 10’unu etkiliyor ve belirtileri doğum sonrası ruh hali değişikliklerine benzediği için sıklıkla tanı almadan geçiyor. Tablo genellikle iki evrede ilerliyor: önce tiroidin aşırı çalıştığı, ardından yavaşladığı bir dönem.
Menopoz döneminde görülen yorgunluk, kilo artışı, uyku sorunları ve sıcak basmasına benzer yakınmalar da tiroid bozukluklarıyla örtüşebilir. Bu nedenle perimenopoz belirtileri değerlendirilirken tiroid fonksiyonlarına da bakılması yaygın bir yaklaşımdır.
Ne yapmalısınız:
- Doğumdan sonraki aylarda geçmeyen yorgunluk, çarpıntı ya da belirgin ruh hali değişikliği hekime bildirilebilir.
- Gebelik planlanıyorsa ya da gebelik sırasında tiroid öyküsü varsa bu durum hekimle konuşulabilir.
- Menopoz geçişinde yakınmalar yalnızca hormonal döneme bağlanmadan tiroid açısından da değerlendirilebilir.
Hipotiroidizmin Gözden Kaçan Belirtileri
NIDDK’ya göre hipotiroidizm yavaş geliştiği için belirtiler aylar, hatta yıllar boyunca fark edilmeyebilir. Mayo Clinic‘in sıraladığı belirtilerin önemli bir kısmı günlük hayatta sıradan şikâyetler gibi görünür: sürekli yorgunluk, soğuğa karşı artan hassasiyet, kabızlık, kuru cilt, kilo artışı, yüzde şişlik ve ses kısıklığı.
Bunlara kas ağrısı ve sertliği, saçlarda incelme, yavaşlamış kalp atışı, unutkanlık ve depresif ruh hali eşlik edebilir. Kadınlarda adet kanamalarının her zamankinden yoğun ya da düzensiz olması ve gebe kalmada güçlük de olası işaretler arasında yer alır. Saç dökülmesi ya da kabızlık gibi yakınmalar tek başına çok sayıda nedene bağlı olabileceğinden, saç dökülmesinde istenen tahlillerde TSH’nin de yer almasının nedeni budur.
Ne yapmalısınız:
- Dinlenmeyle geçmeyen yorgunluk birkaç haftadan uzun sürüyorsa hekim değerlendirmesi önerilir.
- Adet düzeninde yeni başlayan değişiklikler kadın doğum ya da dahiliye hekimiyle paylaşılabilir.
- Belirtilerin ne zaman başladığı ve nasıl değiştiği not edilirse muayene daha verimli geçer.
Hipertiroidizmin Gözden Kaçan Belirtileri
NIDDK’ya göre hipertiroidizmin belirtileri kişiden kişiye değişir ve şunları kapsayabilir: iştah artmasına rağmen kilo kaybı, hızlı ya da düzensiz kalp atışı, sinirlilik, ellerde titreme, sıcağa tahammülsüzlük, sık bağırsak hareketi ve boyunda şişlik (guatr).
Çarpıntı ve huzursuzluk çoğu zaman kaygıya, uyku sorunları ise yoğun tempoya bağlanır. Yaşlılarda tablo daha da farklı olabilir: aynı kaynağa göre iştahsızlık ya da sosyal ortamdan uzaklaşma görülebilir ve hipertiroidizm zaman zaman depresyon veya demansla karıştırılabilir. Dinlenme halindeki nabzın normal aralığını bilmek için ideal nabız değerleri yol gösterici olabilir.
Ne yapmalısınız:
- Dinlenirken de devam eden çarpıntı ya da düzensiz kalp atışı hekime bildirilmelidir.
- Diyet yapılmadan ortaya çıkan kilo kaybı bir uyarı işareti olarak değerlendirilebilir.
- Boyunda fark edilen şişlik ya da ele gelen bir kitle için muayene istenebilir.
Tanı Nasıl Konur
NIDDK, tiroid bozukluğu tanısının yalnızca belirtilere dayanarak konamayacağını vurguluyor. OWH’ye göre ilk basamak genellikle kanda TSH düzeyinin ölçülmesidir; TSH’nin yüksek olması tiroidin az çalıştığını, düşük olması ise fazla çalıştığını düşündürür. Sonuca göre hekim serbest T4, T3 ya da tiroid antikorları gibi ek testler ve gerekirse ultrason isteyebilir.
Yorgunluk, saç dökülmesi ya da halsizlik gibi belirtiler tiroid dışında başka eksikliklerden de kaynaklanabilir. Bu nedenle hekimler çoğu zaman tiroid testlerini demir eksikliği ve B12 vitamini düzeyleriyle birlikte değerlendirir.
Ne yapmalısınız:
- Tiroid testi sonuçları, referans aralığı ve belirtilerle birlikte hekim tarafından yorumlanmalıdır.
- Biyotin içeren takviyeler bazı tiroid testlerini etkileyebildiğinden kullanılıyorsa laboratuvara ve hekime söylenmelidir.
- Tanı konmuşsa kontrol testlerinin hekimin önerdiği aralıklarla tekrarlanması tedavinin doğru ayarlanmasına yardımcı olur.
Ne Zaman Hekime Başvurulmalı
Mayo Clinic, belirgin bir neden olmadan süren yorgunluk ya da diğer hipotiroidizm belirtileri varsa sağlık profesyoneline başvurulmasını öneriyor. Daha önce tiroid sorunu yaşamış, tiroid ameliyatı geçirmiş, boyun bölgesine radyasyon almış ya da tip 1 diyabet, çölyak gibi otoimmün bir hastalığı olan kişilerde tiroid testleri daha erken gündeme gelir.
Tedavi seçenekleri tanıya göre belirlenir: hipotiroidizmde eksik hormonun yerine konması, hipertiroidizmde ise hormon üretimini dengeleyen yöntemler uygulanır. Hangisinin uygun olduğuna endokrinoloji ya da dahiliye hekimi karar verir; tiroid ilaçlarının dozu kendiliğinden değiştirilmemelidir.
Ne yapmalısınız:
- Göğüste baskı, nefes darlığı, bayılma hissi ya da çok hızlı kalp atışı varsa beklemeden 112 aranmalıdır.
- Gebelik sırasında tiroid hastalığı olduğu biliniyorsa takip planı hekimle birlikte yapılmalıdır.
- Belirtiler birden fazla ve birkaç haftadır sürüyorsa aile hekimine başvurmak iyi bir başlangıç noktasıdır.
Bu sitede yer alan içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tıbbi bir tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuz için mutlaka doktorunuza veya profesyonel bir sağlık kuruluşuna danışın.
