Katarakt, gözün içindeki saydam merceğin zamanla bulanıklaşması sonucu görmenin azaldığı yaygın bir göz rahatsızlığı. Çoğu zaman ağrısız ilerlediği ve belirtileri yavaş geliştiği için başlangıçta fark edilmeyebiliyor; birçok kişi bulanıklığı gözlük numarasının değişmesine bağlıyor. Aşağıda kataraktın nasıl oluştuğu, hangi belirtilerle kendini gösterdiği ve hangi durumlarda göz doktoruna başvurmanın öne çıktığı ele alınıyor.
Katarakt Nedir
Göz merceği normalde saydamdır ve ışığı retinaya odaklayarak net bir görüntü oluşmasını sağlar. Ulusal Göz Enstitüsü’ne (NEI) göre katarakt, bu merceğin üzerinde oluşan bulanık bir alan; ışık bu alandan kolayca geçemediği için görüntü bulanık, puslu ya da renkleri solmuş biçimde algılanıyor.
Katarakt yaşlanmayla birlikte oldukça yaygınlaşıyor. NEI’nin verilerine göre 80 yaş ve üzerindeki kişilerin yarısından fazlasında ya katarakt bulunuyor ya da katarakt ameliyatı geçirmiş durumdalar. Bir gözde ya da iki gözde birden görülebiliyor; ancak bir gözden diğerine bulaşmıyor.
Ne yapmalısınız: Görüşünüzde son aylarda gelişen bir bulanıklık fark ediyorsanız, bunu yaşa bağlı doğal bir değişim olarak geçiştirmek yerine bir göz doktoruna değerlendirtmeyi düşünebilirsiniz.
Katarakt Neden Oluşur
Kataraktın temelinde mercekteki proteinlerin yapısal değişimi yatıyor. NEI’ye göre yaklaşık 40 yaşından itibaren mercekteki proteinler doğal olarak parçalanmaya ve kümelenmeye başlıyor; bu kümeler mercek üzerinde bulanık bir alan oluşturuyor. Zamanla kümeler büyüyüp kalınlaştıkça mercek sararabiliyor ya da kahverengiye dönebiliyor, bu da renk algısını değiştiriyor.
Cleveland Clinic’e göre proteinlerin parçalanması 40’lı yaşlarda başlasa da belirtiler genellikle 60 yaşından sonra fark ediliyor. Bu kesin bir kural değil; kişinin genel sağlık durumu ve diğer risk etkenleri kataraktın daha erken ortaya çıkmasına yol açabiliyor.
Ne yapmalısınız: 60 yaş ve üzerindeyseniz, belirti olmasa bile bir ila iki yılda bir göz bebeği damlayla genişletilerek yapılan kapsamlı göz muayenesini planlamayı değerlendirebilirsiniz.
Katarakt Türleri ve Risk Etkenleri
Kataraktın en yaygın biçimi yaşa bağlı olanı; ancak NEI’nin sınıflandırmasına göre beş ana tür bulunuyor. Ciddi göz yaralanmaları merceğe zarar vererek travmatik katarakta yol açabiliyor; bu tür, yaralanmadan kısa süre sonra ya da yıllar sonra ortaya çıkabiliyor. Güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlar ve kanser tedavisinde kullanılan radyasyon da radyasyon kataraktına neden olabiliyor.
Çocuklarda görülen katarakt nadir ve genellikle genetik kökenli; ailede görülmesi riski artırıyor. Ameliyat sonrası gelişebilen ikincil katarakt ise göz içinde oluşan skar dokusuyla ilişkili ve NEI’ye göre katarakt ameliyatı olan her beş kişiden ikisine kadar görülebiliyor.
Yaşa bağlı katarakt riskini artıran etkenler arasında sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi, ailede katarakt öyküsü, diyabet, geçirilmiş göz ameliyatları ve steroid grubu ilaçların kullanımı sayılıyor. Kan şekerinin göz sağlığı üzerindeki etkileri açısından insülin direnci belirtileri yazımız tamamlayıcı bir kaynak sunuyor.
Ne yapmalısınız: Diyabetiniz varsa ya da uzun süreli steroid kullanıyorsanız, göz muayenelerinizi hekiminizin önerdiği sıklıkta aksatmamayı; kaynak işçiliği gibi yoğun ışığa maruz kalınan işlerde koruyucu gözlük kullanmayı değerlendirebilirsiniz.
Katarakt Nasıl Fark Edilir
Kataraktın erken evresinde çoğu zaman hiçbir belirti bulunmuyor. NEI’ye göre katarakt büyüdükçe görmede şu değişimler ortaya çıkabiliyor: görüntünün bulanık ya da puslu hale gelmesi, renklerin solgun görünmesi, gece görüşünde zorlanma, lambaların ya da far ışıklarının fazla parlak gelmesi, ışıkların çevresinde hale görülmesi, çift görme ve gözlük numarasının sık sık değişmesi.
Cleveland Clinic bu tabloya, özellikle kötüleşen miyopi biçiminde bir numara değişiminin de eşlik edebildiğini ekliyor. Bu belirtilerin önemli bir özelliği var: başka göz rahatsızlıklarının da işareti olabiliyorlar, bu nedenle kendi kendine tanı koymak yerine muayene edilmeleri gerekiyor. Gözlerdeki değişimlerin hangi sağlık sorunlarına işaret edebileceğini gözlerinize bakarak anlayabileceğiniz rahatsızlıklar gözlerinize bakarak anlayabileceğiniz rahatsızlıklar yazımızda ele aldık.
Ne yapmalısınız: Yukarıdaki belirtilerden birini fark ettiğinizde bir göz doktoruyla görüşmeyi öncelikli bir adım olarak düşünebilirsiniz; bu belirtiler farklı göz rahatsızlıklarının da işareti olabildiğinden ayırt edici muayene önem taşıyor.
Tanı ve Tedavi Yaklaşımı
Katarakt tanısı, göz bebeğinin damlayla genişletildiği kapsamlı bir göz muayenesiyle konuyor. Cleveland Clinic’e göre göz doktoru biyomikroskop (yarık lamba) muayenesiyle merceği inceleyerek kataraktın yerini ve derecesini değerlendiriyor.
NEI’ye göre kataraktı ortadan kaldırmanın tek yolu cerrahi; ancak ameliyat için acele etmek çoğu durumda gerekmiyor. Erken evrede daha parlak aydınlatma kullanmak, parlama önleyici güneş gözlüğü tercih etmek, okuma için büyüteç kullanmak ve gözlük ya da lens numarasını güncellemek görmeyi destekleyebiliyor. Ameliyat kararı genellikle kataraktın okuma, araç kullanma gibi günlük etkinlikleri engellemeye başladığı noktada gündeme geliyor.
Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek çıkarılıp yerine göz içi lens adı verilen yapay bir mercek yerleştiriliyor. NEI, bu ameliyatın güvenli olduğunu ve ameliyat olan her on kişiden dokuzunun sonrasında daha iyi gördüğünü belirtiyor. Ameliyatı ertelemenin genellikle gözlere zarar vermediği ya da işlemi ilerleyen dönemde zorlaştırmadığı da vurgulanıyor.
Ne yapmalısınız: Ameliyat seçeneğini, yararlarını ve olası risklerini bir göz hastalıkları uzmanıyla (oftalmolog) birlikte değerlendirmeyi; kataraktın günlük etkinliklerinizi ne ölçüde etkilediğini hekiminizle açıkça paylaşmayı düşünebilirsiniz.
Riski Azaltmaya Yardımcı Olabilecek Adımlar
Kataraktın oluşumunu tümüyle engellemek mümkün olmasa da riski azaltmaya yönelik bazı adımlar bulunuyor. NEI’nin önerilerine göre gözleri güneşten korumak için güneş gözlüğü ve siperlikli şapka kullanmak, elektrikli aletlerle çalışırken ya da bazı sporları yaparken koruyucu gözlük takmak, sigarayı bırakmak ve meyve, sebze, yeşil yapraklılar, kuruyemiş ile tam tahıllardan zengin bir beslenme düzeni bu adımlar arasında sayılıyor.
Ailede katarakt öyküsü bulunan kişilerin de düzenli göz muayenesi yaptırması öneriliyor, çünkü katarakt ailesel olarak görülebiliyor.
Ne yapmalısınız: UV korumalı güneş gözlüğü kullanmayı günlük bir alışkanlığa dönüştürmeyi ve ailenizde katarakt öyküsü varsa yakınlarınızın da göz kontrolü yaptırmasını gündeme getirmeyi değerlendirebilirsiniz.
Bu sitede yer alan içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tıbbi bir tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuz için mutlaka doktorunuza veya profesyonel bir sağlık kuruluşuna danışın.
