Diş eti iltihabı ve ağızda oluşan küçük yaralar, çoğu kişinin zaman zaman karşılaştığı ama farklı nedenlere dayanan iki ayrı durum. Diş eti iltihabı genellikle diş yüzeyinde biriken plakla ilişkiliyken, ağız yaraları (aftlar) stresten besin eksikliğine kadar birçok etkenle tetiklenebiliyor. Her ikisinin de büyük bölümü evde uygulanabilen basit adımlarla yatışsa da, bazı durumlar bir sağlık profesyoneline başvurmayı gerektiriyor. Aşağıda bu iki duruma dair kanıta dayalı bilgiler ve dikkat edilmesi gereken noktalar yer alıyor.
Diş Eti İltihabı Neden Oluşur
Diş eti iltihabı (gingivit), diş eti hastalığının en erken evresi ve diş yüzeyinde biriken plak adı verilen yapışkan bakteri tabakasıyla ilişkili. Amerikan Diş Hekimleri Birliği’nin (ADA) açıklamalarına göre bu evrede diş etleri kızarabilir, şişebilir ve fırçalama sırasında kolayca kanayabilir; ancak bu aşama geri döndürülebilir bir durum.
Gingivitin en önemli özelliği, genellikle ağrısız seyretmesi; bu nedenle birçok kişi diş eti hastalığı olduğunu fark etmeyebiliyor. ADA’ya göre bazı ilaçlar, gebelik ve kan sulandırıcı kullanımı da diş eti kanamasını ve hassasiyetini artırabiliyor. Tedavi edilmediğinde ise iltihabın daha ileri bir diş eti hastalığına (periodontitis) ilerleme olasılığı bulunuyor.
Ne yapmalısınız: Diş etleriniz fırçalama sırasında kolayca kanıyor ya da sürekli kızarık ve şişse, bunu bir diş hekimiyle paylaşmanız erken evrede müdahale açısından değerlendirilebilir.
Diş Eti Sağlığını Desteklemenin Temeli
Diş eti iltihabını önlemenin ve geri döndürmenin en güçlü yolu, düzenli ve doğru ağız bakımı. ADA’nın ev bakımı önerilerine göre dişlerin günde iki kez, florürlü diş macunuyla ve ikişer dakika boyunca fırçalanması, plak birikimini kontrol altında tutmanın temelini oluşturuyor.
Fırçalamanın ulaşamadığı diş aralarının günde bir kez diş ipi ya da benzeri bir ara yüz temizleyiciyle temizlenmesi de önem taşıyor. Yumuşak kıllı bir diş fırçası kullanmak, diş etini tahriş etmeden temizlik yapmaya yardımcı olabiliyor. Diş etini iyileştirmenin bir parçası olarak diş hekimi tarafından yapılan profesyonel temizlik de bu sürecin önemli bir adımı.
Ne yapmalısınız: Günde iki kez florürlü macunla ikişer dakika fırçalamayı ve günde bir kez diş aralarını temizlemeyi düzenli bir rutine dönüştürmeyi değerlendirebilirsiniz; yeni bir diş ipi rutinine başladığınızda ilk günlerdeki hafif kanama genellikle bir hafta içinde geçiyor.
Ağız Yaraları (Aftlar) Neden Oluşur
Ağız yaraları, tıbbi adıyla aftöz ülserler, ağzın yumuşak dokularında oluşan küçük, ağrılı yaralar. Cleveland Clinic’e göre uzmanlar bu yaraların kesin nedenini bilmemekle birlikte, birçok tetikleyici belirlenmiş durumda: stres, ağız içindeki küçük yaralanmalar (yanağı ısırmak gibi), sodyum lauril sülfat içeren diş macunları, hormonal değişimler ve asitli, baharatlı ya da bazı gıdalara karşı hassasiyet bunların başında geliyor.
Bunun yanında bazı durumlar da aftöz ülserlere zemin hazırlayabiliyor. Cleveland Clinic’e göre B12, D vitamini, folat, demir ya da çinko eksikliği gibi besin eksiklikleri ile çölyak, iltihabi bağırsak hastalığı gibi bağışıklık sistemini ilgilendiren durumlar bu yaralarla ilişkilendirilebiliyor. Besin eksikliklerinin ağız yaralarındaki rolü nedeniyle B12 vitamininin vücuttaki rolü ve eksiklik belirtileri yazımız tamamlayıcı bir kaynak sunuyor.
Ne yapmalısınız: Sık tekrarlayan ağız yaralarınız varsa, sizde hangi gıdaların ya da durumların tetikleyici olduğunu gözlemlemeyi ve olası bir besin eksikliği açısından bir hekime danışmayı değerlendirebilirsiniz.
Ağız Yaralarını Evde Yatıştırmanın Yolları
Ağız yaralarının büyük bölümü herhangi bir tedavi olmadan bir iki hafta içinde kendiliğinden iyileşiyor; bu süreçte ağrıyı hafifletmeye yönelik bazı adımlar rahatlama sağlayabiliyor. Cleveland Clinic’e göre tuzlu suyla ya da alkol içermeyen yumuşak bir gargarayla ağzı çalkalamak ağrıyı hafifletmeye yardımcı olabiliyor.
Mayo Clinic’e göre asitli, baharatlı ve sert dokulu gıdalardan uzak durmak, yaranın daha fazla tahriş olmasını önlemeye yardımcı oluyor. Dişleri yumuşak bir fırçayla nazikçe fırçalamak ve sodyum lauril sülfat içermeyen bir diş macunu tercih etmek de bu süreçte rahatlatıcı olabiliyor. Bağışıklık sisteminin bu yaralarla ilişkisi göz önüne alındığında, bağışıklık sistemini zayıflatan alışkanlıklar yazımıza da göz atabilirsiniz.
Ne yapmalısınız: Bir çay kaşığı tuzu bir bardak ılık suda eritip birkaç saniye ağzınızda çalkaladıktan sonra tükürmeyi (yutmadan) ve yara iyileşene kadar asitli-baharatlı gıdalardan uzak durmayı değerlendirebilirsiniz. Sirke ya da limon gibi asitli çözeltilerle gargara yapmaktan kaçınmak yerinde olur, çünkü bunlar tahriş olmuş dokuyu daha da rahatsız edebiliyor.
Ne Zaman Doktora ya da Diş Hekimine Başvurmalısınız
Hem diş eti iltihabı hem de ağız yaralarının çoğu evde bakımla düzelse de, bazı belirtiler bir sağlık profesyoneline başvurmayı gerektiriyor. Cleveland Clinic’e göre iki haftadan uzun süren, bir santimetreden büyük, grip benzeri belirtilerle seyreden, yılda iki üç kez tekrarlayan ya da yeme içmeyi belirgin şekilde zorlaştıran ağız yaraları için bir hekimle görüşmek öneriliyor.
Diş eti tarafında ise sürekli kanayan, şişen ya da geri çekilen diş etleri, kalıcı ağız kokusu ve dişlerde sallanma gibi belirtiler bir diş hekimi değerlendirmesi gerektiriyor. İlk ağız yarasının 40 yaşından sonra ortaya çıkması da alışılmadık bir durum olarak değerlendiriliyor ve bir hekimle paylaşılması öneriliyor.
Ne yapmalısınız: Yukarıdaki uyarı belirtilerinden biri mevcutsa, ağız yaraları için bir iç hastalıkları uzmanına, diş eti sorunları için ise bir diş hekimi ya da periodontoloji uzmanına başvurmayı öncelikli bir adım olarak değerlendirebilirsiniz.
Bu sitede yer alan içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tıbbi bir tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili her türlü sorunuz için mutlaka doktorunuza veya profesyonel bir sağlık kuruluşuna danışın.
